Bugün Ayın Kaçı?

Hangi cisimdir açıkça bilmek isterim / takvim yapraklarının arasını dolduran / nedir o katı şey / ki gücü / gönlün dağdağasını durultacak?

İsmet Özel

Bugün 5 Cemâziyelevvel 1448. Tuhaf mı geldi? Tuhaf olan bunun bize yabancı gelmesidir. Ekim Devrimi, miladi takvime göre 7 Kasım 1917, Jülyen takvimine göre ise 25 Ekim 1917 tarihinde gerçekleşti. Dönemin Çarlık Rusyasında Jülyen takvimi kullanıldığı için ismi Ekim Devrimi olarak kaldı. İşte en az bunun kadar tuhaf bir haldeyiz.

Evrimler ve devrimler, devreden zamana tasallut edebilir mi? Kimdir zamanın ölçüsü ve süsü?

Soğuk bir Ekim sabahına uyandık.

İsmet Özel’in “takvim yapraklarının arasını dolduran” şeyi farklı veçhelerden aramıştır. Doğrusu takvim yalnız günleri sıralamıyor, takvim hangi hadisenin başlangıç sayılacağına, hangi günün bayram, hangisinin matem, hangisinin sıradan bir perşembe olduğuna da karar vermektedir.

Bizim takvimimiz var mıdır? Var ise nereden başlar?

Hz. Ömer devrinde tarihlendirme işi bir nizama bağlanırken başlangıç olarak Peygamber Efendimizin doğumu seçilebilirdi. İlk vahiy seçilebilirdi. Mekke’nin fethi seçilebilirdi. Vefatı da pekâlâ tarih başı yapılabilirdi. Sahabe ise Hicret’i esas aldı. Neden? Hicret nedir ve ne anlama gelir? “Dünyadan göç etti, ahirete hicret etti”deriz bazen. Peki ya dünyaya niye geldik ve nereye gideceğiz? Zaman ve takvim algımız bu soruların cevabında mı aranmalıdır?

Soğuk bir Ekim sabahına uyandık ve takvim 5 Cemâziyelevvel’i gösteriyor.

Aslı cumâdelûlâ bu ayın. (جمادى الأولى)  Cumâdâ (bizde Cemâda olmuş) “soğuk” ve “kurak” kelimelerini çağrıştırır ve köken olarak “donmak” anlamındaki cumûd kökünden gelir.

Benî Temîm şairi Mürre b. Mahkân et-Temîmî, soğuk bir Cumâdâ gecesini şöyle anlatır:

في ليلة من جمادى ذات أندية
لا يبصر الكلب من ظلمائها الطنبا

لا ينبح الكلب فيها غير واحدة
حتى يلف على خيشومه الذنبا

Fî leyletin min Cumâdâ zâti endiyetin / lâ yubsiru’l-kelbu min zalmâihe’t-tunubâ
Lâ yenbahu’l-kelbu fîhâ gayra vâhidetin / hattâ yeluffe alâ hayşûmihi’z-zenebâ

Yani Cemâdâ’nın öyle soğuk ve karanlık bir gecesi ki köpek çadırın iplerini bile göremiyor, bir kere havlıyor, sonra kuyruğunu burnunun üstüne dolayıp kıvrılıyor.

Soğuk bir Ekim sabahına uyandık.

Kamerî takvim de vakit Güneş yılına bağlanmadığı için aylar mevsimleri dolaşıyor. Ramazan bazen kışın geliyor, bazen ağustos sıcağında. Uzun yaşayan biri orucu hem kısa kış günlerinde hem uzun yaz günlerinde tutuyor. Yaklaşık otuz üç yılda Ramazan mevsimleri dolaşıp yeniden benzer bir yere geliyor. Çocukluğun Ramazanı başka mevsimde, ihtiyarlığın Ramazanı başka mevsimde. Aynı ay geliyor ama onu karşılayan insan aynı olmuyor.

Ekimler, evrimler ve devrimler…

Teknoloji zamanı hassaslaştırdı ve biraz da görünmez hâle getirdi ancak ne kadar bereketli ve sağlıklı bir zaman dilimi içerisindeyiz bir soru işareti. Eskiden vakti anlamak için başımızı kaldırıyorduk şimdi ekrana bakmak yeterli.

Kur’ân-ı Kerîm’de ayların sayısının Allah katında on iki olduğu bildirilir. Veda Haccı’nda Efendimizin zamanı, göklerin ve yerin yaratıldığı günkü düzenine dönmüş olarak anması da burada hatırlanmalı. Ay, hilal, hac, Ramazan, haram aylar... Zaman, hakikati ve tezahürü ile birlikte bir nizam getiriyor. Ramazan bu bakımdan hâlâ direniyor. On bir ay boyunca telefonun takviminde yaşayan insanlar bir ay içinde yeniden imsak, sahur, iftar, teravih diye konuşmaya başlıyor. “Saat kaç?” sorusunun yanına “iftara ne kadar kaldı?” sorusu geliyor. Bir ay boyunca başka türlü zaman tutuyoruz.

Sözü daha fazla uzatmayalım, uzayacak ve uzaması gereken hususları soru olarak okuyucunun kucağına fırlattık zaten.

Son söz olarak şunları söyleyebiliriz:

Kültürümüzde Cemaziyelevvel ayı önemlidir, akabinde gelen Cemaziyelahir ile üç aylara hazırlık olarak görülür. Bu aya “büyük tevbe ayı” da denilmektedir. Bu ayın tarihimizde iki büyük hatırası da vardır. Hicretin sekizinci yılında, Cemâziyelevvel ayında Mûte’de Zeyd b. Hârise, Ca’fer-i Tayyâr ve Abdullah b. Revâha şehit düştü. İslam ordusunun Bizans’la ilk büyük karşılaşmasıydı bu. Sekiz asır sonra, 20 Cemâziyelevvel 857'de ise aynı Bizans’ın kalbi, İstanbul fethedildi.

Hayırlı ve bereketli bir zaman dilimi içerisindeyiz. Üç ayların başlangıcına kadar bu iki ay içerisinde her türlü hayrın celb ve fethi ve her türden bela ve musibetin def’i için tevbe ve istiğfarı artırmalıyız.

Eskiler, Cumâdâ ile Receb arasındaki bu günler için

العجب كل العجب بين جمادى ورجب

El-aceb küllü’l-aceb beyne Cumâdâ ve Receb

Şaşılacak ne varsa Cumâdâ ile Receb arasındadır.

عش رجبا ترَ عجبا

Iş receben terâ aceben

Receb’e kadar yaşa, ne acayiplikler görürsün.

derlerdi.

Biz de Cumâdâ/Cemâdâ ile Receb arasındayız. Rabbim bizi Receb’e, Şaban’a ve Ramazan’a hayırla ulaştırsın ve göreceğimiz acayiplikler hayırlı ve bereketli olsun, her türlü bela ve musibetten muhafaza olunalım niyazıyla hayırlı cumalar dilerim.