“Bir Gün Lazım Olur” Dijital Çöpçülüğü

Masa Başı Gözlemcisi

“Bir Gün Lazım Olur” Dijital Çöpçülüğü

Eski zaman insanının çöpçülüğü fizikseldi, somuttu ve gözle görülebilirdi. Evin tavan arasında, bodrumunda ya da balkonun köşesinde biriken eski gazeteler, çalışmayan radyolar, "bir gün belki boyanır" diye saklanan kırık sandalyeler ve ne idüğü belirsiz vidalar… Komşular ya da ev halkı o odaya baktığında durumu hemen teşhis ederdi: "Bizimki yine çöp toplamış." Fiziksel alan daralır, toz birikir ve eninde sonunda bir bahar temizliğinde o eşyaların hatırı sayılır bir kısmı sessizce kapının önüne konurdu.

Fakat dijital çağ, insanlığın bu kadim "biriktirme" dürtüsünü yok etmek bir yana, onu görünmez ve sınır tanımaz bir boyuta taşıdı. Artık sokaktan ya da eskiciden çöp toplamıyoruz; bunun yerine ekranlarımızdan, sosyal medya akışlarımızdan ve mesajlaşma uygulamalarımızdan devasa bir dijital atık dağı yaratıyoruz.

Senaryo her gün yüzlerce kez sessizce tekrarlanır. Instagram’da gezinirken karşınıza nefis görünen bir ev yapımı ekmek tarifi çıkar. O an ekmeği bırakın yapmayı, mutfağa gidip bir bardak su almaya bile üşeniyorsunuzdur. Ama içsel bir ses size fısıldar: "Bunu kaydet, bir gün mutlaka lazım olur." Hemen tıklar, "kaydedilenler" klasörünün dipsiz kuyusuna gönderirsiniz. Ardından Twitter’da (ya da yeni adıyla X’te) "Hayatınızı değiştirecek 10 yapay zekâ aracı" başlıklı uzun bir flood görürsünüz. İkinci maddeden sonra okumayı bırakır ama yine de o yer imini (bookmark) eklersiniz. WhatsApp grubunda biri komik bir caps atar; saklarsınız. Bir faturanın dekontu, bir arkadaşın attığı konum ekran görüntüsü, bir kıyafet kombin önerisi, 2022 yılından kalma bir otel rezervasyon bilgisi…

İşte böylece, cebimizde taşıdığımız 128 gigabaytlık o şık cihazlar, aslında modern çağın en düzenli ve steril "dijital çöp evlerine" dönüşür.

İşin en trajikomik tarafı ise sakladığımız o binlerce görsel, video veya belgenin %99’una bir daha asla geri dönüp bakmayışımızdır. O ekmek tarifi, o klasörün altında yüzlerce başka "kesin yaparım" tarifiyle birlikte küflenmeye terk edilir. O yapay zekâ araçları listesi, güncelliğini yitirip dijital arkeolojinin bir parçası hâline gelir. Ama biz, o içeriği "kaydettiğimiz" an zihnimizde tuhaf bir rahatlama yaşarız. Sanki o bilgiyi öğrenmiş, o yemeği pişirmiş ya da o işi halletmişiz gibi sahte bir tatmin duygusu kaplar içimizi. Kaydetmek, eyleme geçmenin en konforlu ve en tembelce ikamesidir.

Bazen bir cesaret gelir; telefonun hafızası dolup "Depolama Alanı Azaldı" uyarısı ekranı kapladığında o büyük "dijital bahar temizliği" için galeriye girilir. İlk beş fotoğraf silinir: "Bunu niye çekmişim ya?", "Bu ekran görüntüsü ne alaka?" Fakat altıncı fotoğrafa gelindiğinde o antik çöpçü refleksi aniden hortlar: "Aaa, bu kedi fotoğrafı çok tatlı ama", "Şu kitap önerisi dursun, haftaya okurum", "Bu tarif belki lazım olur." Temizlik operasyonu daha 10. fotoğrafta hüsranla biter. Çözüm olarak fotoğraf silmek yerine, ayda üç beş kuruş daha verip bulut depolama alanını yükseltmeyi seçeriz. İflasımızı ve çöpçülüğümüzü parayla süsleriz.

Neticede, binlerce ekran görüntüsünün, izlenmeyi bekleyen videoların ve okunmamış makalelerin arasında kendi dijital müzemizi inşa ediyoruz. Bir dahaki sefere parmağınız o "ekran görüntüsü al" ya da "kaydet" butonuna kaydığında durun ve kendinize dürüstçe sorun: "Masa Başı Gözlemcisi, ben gerçekten bu 30 saniyelik pilates hareketini bir gün yapacak mıyım?" Cevabın "hayır" olduğunu biliyorsunuz. O yüzden bırakın o görsel internetin sonsuz boşluğunda akıp gitsin; telefonunuzun hafızası da, sizin zihniniz de biraz nefes alsın.